KWS
   
 

Zagęszczenie gleby

Wzrost poziomu mechanizacji prac związanych z produkcją buraka cukrowego powoduje, że poruszające się po polach elementy jezdne maszyn i narzędzi rolniczych wywołują powszechne dziś zjawisko ugniatania wierzchniej warstwy gleby i podglebia.
W czasie wykonywania zabiegów uprawowych długość drogi przejazdu kół agregatów przy uprawie pszenicy ozimej, będącej najczęstszym przedplonem dla buraka, wynosi 43 km/ha, a przy uprawie buraka 72 km/ha. Sumaryczna powierzchnia śladów kół przy uprawie pszenicy ozimej jest pięciokrotnie większa od powierzchni pola, zaś przy uprawie buraka ośmiokrotnie! Przy uprawie pszenicy ozimej około 15% powierzchni pola jest wolne od śladów kół, a w przypadku uprawy buraka cukrowego tylko 5,8%.

Efekty tych zjawisk nie są widoczne od razu. Można w tym przypadku raczej mówić o powolnym sumowaniu się skutków tych negatywnych procesów. Prowadzą one do zmiany właściwości fizycznych (wzrost wilgotności i zwięzłości) i biochemicznych gleby, obniżenia urodzajności i produkcyjności, a nawet do trwałej jej degradacji. Konsekwencją tych zmian jest spadek plonu i pogorszenie jakości technologicznej buraka.

Zagęszczenie gleby można ograniczyć poprzez:

  • odpowiedni dobór i agregatowanie maszyn oraz zabiegi agromelioracyjne (głęboszowanie)
  • stosowanie racjonalnego nawożenia wapnem i nawozami organicznymi
  • stosowanie uprawek spulchniających i pielęgnacyjnych
  •  stworzenie racjonalnej infrastruktury w postaci prawidłowego rozłogu pól i sieci dróg

Obecnie największe znaczenie dla prawidłowego wzrostu buraka cukrowego odgrywa stan warstwy podornej. Podeszwa płużna oraz zagęszczenie warstwy podornej mają największy wpływ na ograniczenie plonu.

Podeszwa płużna tworzy się w wyniku oddziaływania kół ciągnika, maszyn rolniczych i środków transportu. Wieloletnia uprawa roli na jednakową głębokość oraz wykonywanie orki w warunkach wysokiej wilgotności gleby powoduje zagęszczenie dna bruzdy przez koła ciągnika i lemiesz pługa. W wyniku wypłukiwania z wierzchniej warstwy gleby części koloidalnych i pyłowych oraz osadzania ich w podeszwie płużnej wzrasta jej zwięzłość i zagęszczenie. Po kilku latach tworzy się warstwa o wadliwej teksturze i strukturze o grubości od kilku do kilkunastu centymetrów, nadająca nawet dobrej glebie charakter wadliwy. Utrwalenie tej warstwy powoduje również zbyt wysoki poziom wód gruntowych oraz stagnująca zbyt długo woda z opadów.
Na glebach o głębokiej warstwie ornej podeszwę płużną można zlikwidować poprzez wykonanie orki pogłębionej. Orkę tę należy wykonać pod przedplon buraka (najlepiej pod zboża), gdyż jej negatywnym następstwem jest wydobycie na powierzchnię pola niedotlenionej warstwy podornej zawierającej nadmierną ilość żelaza i glinu (gleby kwaśne) lub wapnia (gleby alkaliczne), które negatywnie oddziaływują na wschody i początkowy wzrost buraka.

Najczęstszym sposobem likwidowania podeszwy płużnej jest głęboszowanie. Zabieg ten najlepiej wykonywać co 4 lata, pod przedplon buraka, na głębokość od 8 do 10 cm poniżej stwierdzonego zagęszczenia gleby.
Do standardowych zabiegów powinno należeć spulchnianie warstwy podornej mocno ubitych pasów pola, tj. ścieżek przejazdowych oraz uwroci. Decyzję o wykonaniu głęboszowania należy podjąć w oparciu o wynik analizy morfologicznej gleby. W tym celu należy wykonać odkrywkę glebową i ocenić stan fizyczny gleby na głębokości 30 – 40 cm.
Głęboszowanie gleby, w której nie występuje podeszwa płużna prowadzi do zniszczenia naturalnej, prawidłowej struktury oraz poniesienia niepotrzebnych nakładów. Efektem tego jest spadek plonu roślin uprawnych w kolejnych latach.
Efekt zbliżony do pracy głębosza daje zastosowanie zapomnianych nieco pogłębiaczy. Praktycznym rozwiązaniem jest zastosowanie pogłębiacza w postaci płaskownika (4-5 cm) przyspawanego do pięty pługa. Umożliwia to zerwanie podeszwy płużnej bez wydobywania martwicy i naruszania struktury warstwy ornej. Należy pamiętać, iż kruszenie podeszwy płużnej przy pomocy głębosza lub pogłębiacza daje efekt krótkotrwały, gdyż nie dochodzi do przemieszczania ku górze części koloidalnych i pyłowych, wskutek czego ponownie tworzy się w krótkim czasie zbita, nieprzepuszczalna warstwa.
Podeszwę płużną ograniczają również rośliny wysiewane w międzyplonie ścierniskowym („naturalny głębosz”).
Korzeniące się głęboko rośliny poplonowe wytwarzają naturalne kanaliki odprowadzające wodę i napowietrzające warstwę orną. Warunkiem prawidłowych stosunków wodno – powietrznych w glebie jest również sprawnie działający system drenarski.


 
KWS