KWS
   
 

Mątwik burakowy (Heterodera schachtii)

Co to jest mątwik burakowy?

Mątwik burakowy (Heterodera schachtii) – to nicień glebowy, który może spowodować powstanie dużych strat plonów w uprawie buraka cukrowego.
Występowaniu mątwika burakowego sprzyja: 

  • nasilenie uprawy buraka w płodozmianie (co 2-3 lata)
  • występowanie w zmianowaniu innych roślin będących jego żywicielem np: rzepaku, gorczycy, kapusty
  • występowanie chwastów (komosy, rzodkwi, tasznika, tobołków) oraz samosiewów rzepaku
  • niestaranna uprawa gleby i nieprawidłowe nawożenie - ciepła wiosna i długie upalne lato to czynniki ułatwiające ekspansję szkodnika, zwłaszcza na lżejszych glebach
  • stosowanie wydajnych kombajnów do zbioru świadczących usługi wielu producentom, stosowanie doczyszczarek wędrujących z pola na pole oraz wydajny transport przemieszczający korzenie zanieczyszczone glebą na znaczne odległości.


Objawy wystąpienia

Zewnętrznym, wyraźnie widocznym objawem wystąpienia mątwika burakowego na plantacji jest gniazdowe więdnięcie liści roślin buraka podczas silnego nasłonecznienia. Symptom ten występuje latem w porze przedpołudniowej, zanim dochodzi do ogólnego zjawiska więdnięcia całej plantacji. W nocy lub po deszczu rośliny powracają do pełnego turgoru, lecz okres więdnięcia stopniowo się wydłuża. Rośliny mocno porażone mątwikiem są mniejsze, wyraźnie wolniejsze w rozwoju, a ich liście mają jaśniejszy kolor. Także główny korzeń porażonych roślin pozostaje niedorozwinięty. Zagrożone jest również wykształcanie się korzeni bocznych. Roślina usiłuje w związku z tym wciąż na nowo wykształcać nowe korzenie, aby zastąpić korzenie uszkodzone – w ten sposób dochodzi do powstania typowej dla porażenia nicieniami „brody korzeniowej”.
Podczas okresu wegetacyjnego, zależnie od fazy rozwojowej szkodnika, na korzonkach buraków zaobserwować można gołym okiem brązowe cysty lub białe ciała samic przypominające kształtem cytrynę.

Diagnozowanie wystąpienia

Wskaźnikiem, który określa rozmiar potencjalnych strat jest liczebność populacji mątwika stwierdzona w próbie glebowej. Określa się ją (w zależności od stadium rozwoju szkodnika) liczbą cyst z żywą zawartością lub ilością jaj i larw stwierdzonych w 100 ml gleby.
Za próg szkodliwości przyjmuje się liczbę 11-20 cyst lub 800 – 1000 jaj i larw w 100 ml gleby. Taki poziom populacji wiąże się już ze stratą plonu w granicach 6 – 12%. Przy liczebności przekraczającej 41 cyst lub ponad 2500 jaj i larw w 100 ml gleby, straty sięgają ponad 25%. W skrajnych przypadkach spadek plonów może dochodzić do 80%.
Do zwalczania nicieni należy jedak przystąpić już wówczas, kiedy liczba jaj + larw w 100 ml gleby osiągnie wartość 300 – po to, aby nie dopuścić do przekroczenia wartości progowej.

Porażenie nicieniami może zostać stwierdzone na podstawie analizy gleby. Posługując się laską glebową pobiera się próbki gleby, a następnie poddaje je badaniu na obecność cyst lub larw i jaj mątwika. Prawidłowa ocena obecności nicieni w próbkach gleby może być utrudniona przez nierównomierne, gniazdowe występowanie nicieni stąd też zaleca się pobieranie prób po przekątnych pola, lub poruszając się po polu po kształcie litery „W”. Przy dokładnym rozpoznawaniu zagrożenia należy poddać badaniu również głębszą warstwę gleby, między 30 a 60 cm, ponieważ to tutaj gęstość populacji nicieni jest często wyższa niż w warstwie położonej wyżej.
Próbki pobiera się regularnie na powierzchni pola (to bardzo ważne, bowiem jakość pobrania próby decyduje o wyniku analizy!) z ok. 100 – 150 miejsc. Ze zmieszanych prób wydziela się próbkę średnią (ok. 1 kg gleby) i poddaje ją analizie. Analizę można wykonać również w laboratorium KWS Polska kontaktując się z naszym przedstawicielem regionalnym.


Możliwości przeciwdziałania i zwalczanie

Bardzo trudno jest zwalczać nicienie metodami bezpośrednimi, ponieważ zarówno cysty, jak i jaja oraz larwy są bardzo odporne. Najpewniejszą metodą ograniczającą rozmnażanie się nicieni jest uprawa z zachowaniem przynajmniej trzyletniej przerwy w uprawie buraków. Nie należy również łączyć w jednym płodozmianie buraków z innymi roślinami żywicielskimi. Doceniać należy także możliwość pośredniego zwalczania zagrożenia wystąpienia mątwika. Prostą metodą ograniczenia jego populacji jest zastosowanie w poplonie ścierniskowym przed uprawą buraków odmian gorczycy białej wykazujących własności mątwikobójcze (np.odmiana Sirola). Poplon można przyorać jesienią lub, (co polecamy!) zastosować na wiosnę siew w mulcz z resztek gorczycy. Istnieją wtedy dwie możliwości:

  1. Zastosowanie wiosną uprawki przedsiewnej (płytka, rozdrabniająca głównie zeschłe resztki gorczycy) i siew buraków zwykłym siewnikiem punktowym.
  2. Siew buraków bezpośrednio w mulcz z gorczycy, bez uprawy wiosennej, siewnikiem wyposażonym w kroje tarczowe.

Bardzo ważne jest, aby nasiona gorczycy stosowane do siewu pochodziły z pewnego źródła, ponieważ  siew zwykłej odmiany gorczycy białej spowoduje dodatkowe namnożenie się szkodnika.

Stosowanie odmian tolerancyjnych

W przypadku silnej infekcji i groźby znacznego spadku plonów buraków zastosować należy w uprawie odmianę tolerancyjną. Odmiany tolerancyjne to najprostszy i najtańszy sposób na przeciwdziałanie stratom spowodowanym wystąpieniem chorób i szkodników, które trudno jest zwalczać metodami tradycyjnymi. Posiadają one mechanizm obrony przed szkodnikiem, co gwarantuje niezakłócony wzrost roślin oraz otrzymanie wysokich plonów nawet w warunkach bardzo silnej infekcji.
Mechanizm działania odporności warunkowanej przez pojedynczy gen polega na stymulowaniu larw do opuszczenia cyst i przenikania do korzeni. Nie znajdują one jednak tam normalnych warunków rozwoju, gdyż zahamowana została możliwość tworzenia przez nie przestrzeni odżywczej w komórkach korzeni buraka. Larwy obumierają przed zakończeniem pełnego cyklu rozmnażania.
Na tej samej zasadzie odbywa się ograniczenie liczebności nicieni przez zwalczające je międzyplony, lecz efekt redukcji ich populacji jest w przypadku odmian tolerancyjnych bez porównania większy.

Warunkiem stosowania odmian tolerancyjnych na mątwika jest znajomość stopnia porażenia plantacji. Stosowanie tolerancyjnych odmian buraka zaleca się, kiedy gęstość populacji mątwika przekracza 1000 jaj + larw w 100 ml gleby.

Uwaga!
Stosując do uprawy odmiany buraka tolerancyjne/odporne na mątwika burakowego należy kierować się zasadami, które uniemożliwią rozwój innych ras nicienia Heterodera schachtii, ponieważ mogłyby one przełamać odporność, w jaką wyposażone zostały stosowane odmiany.
Bardzo ważne jest więc, aby w zmianowaniu roślin (kiedy jednym z elementów zmianowania jest odmiana buraka cukrowego tolerancyjna/odporna na mątwika) nie rezygnować z uprawy mątwikobójczych odmian roślin poplonowych, jak również stosować tolerancyjną/odporną odmianę buraka na przemian z odmianą standardową (nieposiadającą genu odporności).

Przykład zmianowania w uprawie buraka cukrowego z zastosowaniem odmiany odpornej na mątwika burakowego:

1. odporna odmiana buraka
2. pszenica
3. pszenica
4. stadardowa odmiana buraka
5. pszenica
6. szybko dojrzewająca odmiana jęczmienia + poplon (odmiana mątwikobójcza gorczycy białej np. Sirola)
7. standardowa odmiana buraka
8. pszenica
9. pszenica
10.odporna odmiana buraka

Informacji o dostępnych w sprzedaży odmianach buraka cukrowego tolerancyjnych na mątwika udzielą Państwu przedstawiciele terenowi oraz pracownicy Agroservice KWS Polska.

betterave_icone.jpg Zalecamy uprawę odmian odpornych na Mątwik burakowy:  SŁAWA KWS,  PANORAMA KWS oraz TOLERANZA KWS

 

Artykuły o mątwiku w prasie rolniczej

  • W.Wiśniewski dla Buraka Cukrowego nr 4/2013: Mątwik burakowy - szkodnik, który w coraz większym stopniu zagraża uprawom buraka [pdf | 0.37 MB] pdf Download

 
KWS