KWS
   
 

Znaczenie gospodarcze i występowanie chwościka burakowego (Cercospora beticola Sacc.) w uprawie buraków cukrowych w Polsce.

Ta choroba buraków cukrowych wywoływana jest przez grzyb Cercospora beticola. Podczas wilgotnej i ciepłej pogody zarodniki grzyba kiełkują na liściach i wnikają przez szparki oddechowe do wnętrza blaszki liściowej. Po kilku dniach tworzą się małe plamki z czerwoną obwódką rozszerzające się na kolejne części liścia. Wewnątrz obwódek widoczne są czarne punkty i szary nalot złożony z trzonków konidialnych. Konidia te, rozsiewane przez deszcz, stanowią czynnik rozprzestrzeniający chorobę.
Przy temperaturze pow. 17oC (optimum 27o C) choroba rozprzestrzenia się błyskawicznie na sąsiednie liście i rośliny w kilka dni obejmując swym zasięgiem całe połacie pól buraczanych. Głównym pierwotnym źródłem zakażenia są pozostałe na polu po zbiorze resztki liści. Choroba nabrała w ostatnich latach szczególnego znaczenia, co związane jest z ociepleniem klimatu, a także skróceniem zmianowania w uprawie buraków w pobliżu cukrowni gdzie buraki cukrowe występują po sobie co 2-3 lata zamiast co 5-6 lat. Rozszerzenie obszaru występowania chwościka w Polsce związane jest również ze zmianą technologii uprawy buraków, gdzie na szeroką skalę, szczególnie w dużych jednostkach gospodarczych nie zbiera się liści buraczanych na paszę, lecz przyoruje się je na polu po zbiorze buraków. Rozszerza to zasięg i ryzyko infekcji w latach następnych.


Znaczenie gospodarcze:

Choroba powoduje uszkodzenie, a w następnym etapie ograniczenie i utratę aparatu asymilacyjnego rośliny, jakim są liście. Bezpośrednim efektem tego procesu jest zahamowanie wzrostu rośliny i wstrzymanie przyrostu masy korzenia buraków. Konsekwencją utraty liści jest naturalna próba szybkiego tworzenia wtórnej rozety liściowej przez chorą roślinę. Polega to na wytworzeniu młodych liści, wyrastających ze środka obumierającej rozety. Powstanie nowego aparatu asymilacyjnego wiąże się oczywiście z gwałtownym zapotrzebowaniem rośliny na energię niezbędną do szybkiego wzrostu liści. Najprostszym źródłem tej energii jest zgromadzony w korzeniach cukier. Wystąpienie objawów choroby wiąże się więc z poważnym spadkiem zawartości sacharozy w korzeniach. W chorych roślinach stwierdza się obniżenie zawartości cukru o 1,5 - 2,0 % ( co stanowi 10 - 15% bezwzględnej zawartości cukru w korzeniach). Znacznemu obniżeniu ulega również plon korzeni, który przy intensywnym wystąpieniu choroby może spaść do 30-40 % zbioru uzyskiwanego w warunkach normalnych.


Rejony występowania:

Występowanie związane jest ściśle z intensywnością uprawy buraków cukrowych. W Polsce największe zagrożenie występuje w na terenach południowo oraz południowo - wschodniej części kraju z tendencją do przemieszczania się na północ. Szczególnie silnie występuje na terenach dotkniętych powodziami, zwłaszcza o dłuższym okresie stagnacji wody i obszarach o wyższej średniej sumie opadów rocznych.


Metody ochrony i zwalczania patogena

Naturalną metodą zmniejszenia zagrożenia jest ograniczenie rotacji buraków w płodozmianie tak, aby buraki po burakach występowały na tym samym polu z 4-5 letnią przerwą. Z punktu widzenia ekonomiki uprawy przynosi to straty związane z koniecznością pozyskania i transportu surowca z obszarów znacznie oddalonych od cukrowni. Opłacalność uprawy, wyposażenie rolników w specjalistyczny sprzęt do siewów i zbioru buraków wymuszają więc intensywną uprawę w bezpośrednim sąsiedztwie cukrowni. W tej sytuacji zachodzi konieczność ochrony plantacji przed chwościkiem za pomocą preparatów chemicznych dostępnych na rynku ( Duett 250 SC, Alert 375 SC). Specyfika etiologii patogena wymusza ochronę profilaktyczną lub zastosowanie środków ochrony już przy pierwszych objawach wystąpienia choroby. Powoduje to konieczność stosowania zabiegów bez pewności dalszego rozwoju choroby, a także ponawiania oprysku 2-3 razy w przypadku wystąpienia infekcji o dużym natężeniu. Koszt jednego oprysku ochronnego wynosi ok. 120 zł. na 1 ha. Alternatywą ochrony chemicznej (szeroko stosowaną w innych krajach) jest stosowanie odmian buraków cukrowych odpornych bądź tolerancyjnych na chwościk burakowy.


W porównaniu z tradycyjną ochroną preparatami chemicznymi zastosowanie odmiany tolerancyjnej ma szereg istotnych zalet:

  • Nie powoduje wprowadzenia do środowiska substancji trujących, totalnie niszczących również pożyteczne mikroorganizmy glebowe.
  • Zmniejsza koszty rolnika związane z uprawą i ochroną buraków.
  • Zapobiega wystąpieniu objawów choroby w nasileniu podprogowym (ilość patogena nie uzasadnia ekonomicznie zastosowania ochrony chemicznej, lecz pewne straty w plonach już występują).
  • Ogranicza ogólne tło natężenia patogena w biotopie zmniejszając wystąpienie choroby na innych polach i w latach następnych poprzez naturalne ograniczenie poziomu infekcji.
  • Nie powoduje niszczenia liści i struktury gleby przy przejazdach ciągnika po polu w trakcie zabiegów ochrony chemicznej.
  • Zmniejsza zużycie energii (paliwa) niezbędnego do zabiegów ochrony chroniąc dodatkowo środowisko naturalne.
  • Umożliwia zbiór liści na paszę przy zachowaniu ich pełnej wartość odżywczej.

 
KWS