Burak cukrowy
Produkty KWS

Zgorzel siewek

Objawy
Zgorzel siewek jest chorobą powodowaną przez szereg patogenów grzybowych (Pythium spp., Aphanomyces cochlioides Drech., Rhizoctonia solani Küchn, Phoma betae Frank,  Fusarium spp.).
Porażeniu mogą ulegać nasiona, kiełki i siewki od pierwszych faz rozwojowych do momentu pękania kory pierwotnej korzeni, kiedy to rozpoczyna się ich przyrost na grubość. Infekcja w momencie kiełkowania nasion powoduje brak wschodów. W kolejnych fazach chore rośliny wykazują sczernienia, zbrunatnienia lub zbrązowienia na korzonkach i hipokotylu (fragment siewki pomiędzy korzonkiem a liścieniami). Infekcje obejmują swoim zasięgiem także liścienie - mogą one stać się przejściowo wodniste, a chore tkanki zaschnąć.
Silnie porażone rośliny zamierają, a ich szczątki ulegają szybkiemu rozkładowi. W większości przypadków można wskazać głównego sprawcę uszkodzeńna podstawie objawów. Niekiedy wschodzące rośliny porażane są jednocześnie przez kilka ich gatunków, a jednoznaczne określenie sprawcy zgorzeli możliwe jest tylko przez wykonanie laboratoryjnej analizy mikrobiologicznej.


Biologia i występowanie
Zgorzel siewek jest powszechną chorobą występującą w uprawie buraka na całym świecie. Może przyczyniać się do zmniejszenia obsady pola i tym samym rzutować na wysokość plonu. Rośliny uszkodzone przez patogeny zgorzeli wykazują słabszy rozwój, co przyczynia się do obniżenia plonu.

Najwcześniejsze infekcje są powodowane przez gatunki z rodzaju Pythium (P. ultimum, P. irregulare, P. debaryanum), które powodują zgorzel przedwschodową i atakują już po około czterech godzinach od momentu rozpoczęcia podziałów komórkowych w kiełkujących nasionach. Porażone kiełki buraka zamierają jeszcze pod powierzchnią gleby lub zasychają zaraz po jej przebiciu. Związane jest to z wydzielaniem przez te patogeny silnych toksyn. Z tej przyczyny zgorzel przedwschodowa jest trudna do zaobserwowania. Jej występowaniu sprzyja wysoka wilgotność i temperatury gleby w granicy ok. 15oC. Cykl rozwojowy tych patogenów ściśle wiąże się z obecnością wody w glebie. Rozprzestrzeniają się one przy pomocy aktywnych w roztworze glebowym pływek, które przemieszczają się w kierunku kiełkujących roślin na zasadzie chemotaksji, czyli reagują na substancje wydzielane przez rośliny.
W dobrze ogrzanej i wilgotnej glebie siewki mogą być infekowane przez A. cochlioides. To najczęściej spotykany rodzaj zgorzeli siewek na polach. Patogen ten atakuje od momentu wytworzenia liścieni aż do fazy pękania kory pierwotnej korzenia. We wczesnych fazach rozwojowych na hipokotylu zainfekowanej siewki pojawia się ciemna smuga, następnie uszkodzona tkanka staje się wodnista, czernieje i cała roślinka zasycha. Uszkodzenie obejmuje także nasady, a niekiedy całe liścienie.
A. cochlioides należy do tej samej grupy co opisane powyżej grzyby z rodzaju Pythium. Także w tym przypadku grzyb tworzy pływki, które aktywnie przemieszczają się w roztworze glebowym i kierują się w stronę korzeni siewek buraka dzięki chemotaksji.

Innymi patogenami porażającymi buraki w fazie siewek są grzyby z rodzaju Rhizoctonia, głównie R. solani. Powodują one typowe dla zgorzeli zbrązowienie hipokotylu. Choroba zwykle kończy się zamieraniem rośliny. Niekiedy porażone siewki przeżywają, ale w takich przypadkach charakteryzują się słabszym wzrostem w porównaniu do roślin zdrowych.

W tkankach porażonych siewek często można stwierdzić obecność różnych gatunków grzybów z rodzaju Fusarium . Występują one pospolicie w środowisku glebowym i wtórnie zasiedlają porażone tkanki, nie są bezpośrednimi sprawcami zgorzeli. Najczęściej z porażonych siewek izolowane są F. solani oraz F. oxysporum.

Sprawcą „czarnej nóżki” siewek jest grzyb Phoma betae . Patogen ten przenoszony jest z nasionami tej rośliny. Porażone siewki mają cienki, sztywny i sczerniały hipokotyl, ale uszkodzenie obejmuje tylko jego dolną część i nigdy nie dochodzi do liścieni. W Centralnej i Północnej Europie P. betae masowo poraża kłębki nasienne buraka w okresie dojrzewania nasienników. Z tego powodu plantacje nasienne od wielu lat zakładane są w krajach basenu Morza Śródziemnego. Panujące w tym rejonie w okresie dojrzewania warunki pogodowe uniemożliwiają rozwój grzyba i nasiona są nieomal całkowicie od niego wolne.

W późniejszych fazach rozwojowych obserwowane jest wypadanie roślin z powodu tzw. nitkowatości korzenia. Zjawisko to jest wywołane infekcją siewek przez A. cochlioides, które zachodzić może aż do fazy pękania kory pierwotnej. W rezultacie następuje uszkodzenie tkanek odpowiedzialnych za przyrost korzenia na grubość znajdujących się tuż poniżej rozety liściowej, podczas gdy zdrowa pozostaje pierwotna wiązka przewodząca. Rozeta liściowa uszkodzonej rośliny rozwija się normalnie dopóki ilość substancji odżywczych i wody dostarczana do liści jest wystarczająca. W takich warunkach symptomy choroby są trudno zauważalne. Natomiast w upalne dni liście więdną, a w przypadku przedłużania się okresów posuchy – żółkną i zasychają. W sprzyjających rozwojowi warunkach wilgotnościowych, rozety liściowe chorych roślin rozrastają się do momentu, gdy na skutek ciężaru liści dochodzi do ich oderwania się od korzenia.
A. cochlioides poraża także rośliny należące do innych rodzin, w tym do Chenopodiaceae, Aizoaceae, Amaranthaceae, Portulaceae, Caryophyllaceae, Linaceae, Papaveraceae, Solanaceae i innych. Wiele z tych roślin to popularne chwasty, jak np. komosa biała.
Grzyby powodujące zgorzel siewek to najczęściej organizmy zimujące w środowisku glebowym, często na resztkach pożniwnych buraka. W znakomitej większości są organizmami wielożywnymi, czyli mogą porażać także inne gatunki roślin.

Ochrona
Siewki chronione są przez fungicydy zawarte w otoczce nasiennej. Tiuram, substancja aktywna wchodząca w skład zapraw nasiennych T, chroni przede wszystkim przed grzybem P. betae. Natomiast działanie hymeksazolu, składnika Tachigarenu 70WP, skierowane jest przeciwko A. cochlioides i grzybom z rodz. Pythium. Jednak ochrona przed zgorzelą siewek nigdy nie jest całkowita, gdyż efektywność i długość działania fungicydów zależna jest od panującej w okresie wschodów pogody. Fungicydy mogą ulec wymyciu i rozcieńczeniu w nadmiernie wilgotnej glebie. Z podobnych powodów, wraz z upływem czasu ich działanie ochronne słabnie. Porażeniom sprzyjają przedłużające się wschody i zaskorupienie gleby, a także wysokie temperatury i  wysoka wilgotność gleby.
Wczesny siew, odpowiednia głębokość siewu, właściwe zmianowanie, usuwanie potencjalnych chwastów żywicielskich dla poszczególnych patogenów oraz unikanie gleb nadmiernie zawilgoconych sprzyjają ograniczeniu porażeń siewek.
Ważnym czynnikiem jest także unikanie zbyt częstej uprawy buraków na danym polu, zalecana jest 3-4-letnia przerwa w uprawie buraka. Pozostawianie nieprzyoranych resztek pożniwnych na polu sprzyja przetrwaniu tych patogenów.

Fot.1: Aphanomyces cochlioides na siewkach buraka, u dołu siewka zdrowa

Aphanomyces cochlioides na siewkach, u dołu siewka zdrowa

 Fot.2: Zgorzel siewek

Zgorzel siewek buraka cukrowego