Rizomania po raz pierwszy została odnotowana w latach pięćdziesiątych we Włoszech. Od tego czasu obserwowane jest powolne przemieszczanie się choroby na kolejne kraje Europy: Niemcy (1962), Belgia (1965), Francja (1971), Czechy (1978), Wielka Brytania (1984), Szwecja (1998), Dania (2000), Polska (1980. Obecnie występuje ona we wszystkich rejonach uprawy buraka w Europie, a także w Azji (Japonia, Chiny, Kazachstan) i w USA.
Do roku 2004 wirus nekrotycznego żółknięcia nerwów buraka wywołujący rizomanię, zidentyfikowany w latach osiemdziesiątych przez zespół profesor B. Osińskiej, był jedynym stwierdzonym w Polsce wirusem odglebowym porażającym buraki cukrowe. Stan ten wynikał głównie z braku technicznych możliwości badań w tym kierunku, które wymagały specjalistycznego sprzętu do badań molekularnych.
W Europie i na świecie prowadzone były w tym czasie badania nad innymi wirusami odglebowymi, których efektem było zidentyfikowanie kolejnych trzech wirusów:
Odglebowe wirusy buraka cukrowego przenoszone są przez tego samego wektora – pierwotniaka Polymyxa betae Keskin. Cząstki wszystkich wirusów odglebowych buraka cukrowego mają taki sam kształt (pałeczki różnej długości), co nie pozwala na jakiekolwiek rozróżnienie ich w mikroskopie elektronowym.
Dotychczas w Polsce badania prowadzone były wyłącznie pod kątem szkodliwości wirusa rizomanii, ponieważ inne wirusy odglebowe buraka cukrowego nie były zidentyfikowane. Badania szklarniowe prowadzone w Niemczech wykazały, że wirus BSBV również może powodować znaczne straty w plonie. W ciągu kilku lat zarejestrowano jego występowanie w Holandii, Belgii, Szwecji, Finlandii, Niemczech i Francji.
W Polsce wirus BSBV po raz pierwszy stwierdzony został w roku 2005 (Borodynko i wsp. 2006), na stanowisku, na którym wcześniej stwierdzano rizomanię. Po raz pierwszy jego występowanie stwierdzono w Wielkopolsce.
W latach 2005 – 2006 we współpracy z Zakładem Wirusologii i Bakteriologii IOR w Poznaniu przeprowadzono rozpoznanie i identyfikację rozmieszczenia wirusów odglebowych buraka cukrowego w Polsce. Zbierano zarówno próby wykazujące zewnętrzne symptomy choroby, jak i rośliny, na których objawy nie były wyraźnie widoczne. Próby pobrano z terenu gleb Polski intensywnie użytkowanych do produkcji buraków cukrowych.
Do wykrywania wirusa rizomanii (BNYVV) zastosowano test DAS-ELISA; do wykrywania wirusa odglebowego buraka (BSBV) i wirusa Q buraka (BVQ) test TAS-ELISA.
Do wykrywania wirusów odglebowych buraka oraz różnicowania typów wirusa rizomanii, stosowano test mRT-PCR.
Spośród zebranych prób w 28% stwierdzono obecność wirusa BNYVV i w 40% – wirusa BSBV w kompleksie z BVQ. Wielokrotnie notowano występowanie wszystkich trzech wirusów w kompleksie (rys. 1-3).
Ze względu na częste występowanie BNYVV na południu Polski i profesjonalne podejście do tego zagrożenia przez koncern cukrowniczy Südzucker, w rejonie tym zastosowano do siewu, również profilaktycznie, około 80% odmian tolerancyjnych na BNYVV. Z tego powodu ilość zebranych tam prób była stosunkowo niska.
W związku z tym, że na znacznej większości pól wirusy występują razem, objawy opisywane kiedyś jako objawy rizomanii przyjęło się obecnie w świecie nazywać objawami „rizomaniopodobnymi” (rhizomania-like). Symptomy na roślinach i straty w plonie spowodowane rizomanią należy zatem przypisywać nie jednemu wirusowi, a dynamicznie zmieniającemu się układowi kompleksu trzech wirusów. Stan ten zwiększa znacznie ryzyko wystąpienia mutacji sprawców choroby i stanowi wyzwanie dla hodowli odpornościowej buraka cukrowego.
Produkty
KWS Expert Club
O nas
Agroservice
Pogoda
Napisz do nas
Mapa stron
Wydawca
Ochrona danych
