Uprawa roli pod rzepak

• W przypadku rzepaku konieczna jest staranna uprawa gleby.
• Z wyjątkiem pól, na których stosuje się siew bezpośredni, optymalne przygotowanie roli pod rzepak polega na wykonaniu płytkiej uprawy na głębokość siewu przed lub w trakcie siewu rzepaku.
• Wszystkie zabiegi agrotechniczne powinny zostać przeprowadzone z myślą o zatrzymaniu wody w glebie, aby zapewnić korzystne warunki dla kiełkowania i wzrostu młodych roślin.
• Techniki produkcyjne powinny zawsze zostać dopasowane do sytuacji pogodowej. Słaby rozwój jesienny nie daje się skorygować wiosną.
• Aby umożliwić korzeniom szybki rozwój w głąb gleby należy unikać zagęszczenia roli; konieczne jest osadzenie się uprawianej warstwy gleby.
  

Sposób uprawy roli i metoda siewu zależą od ilości czasu, jaki pozostaje do dyspozycji między zbiorem przedplonu, a następującym po nim siewem rzepaku. Im mniej czasu pozostaje na dokładny rozkład słomy, tym większe ryzyko uprawy. Pośpieszne i zbyt wczesne zabiegi nie pasują do wymagań rzepaku, który potrzebuje dobrze uprawionej gleby o drobnogruzełkowatej strukturze.

Ile czasu potrzeba na uprawę gleby pod rzepak?

Na kilkufazową uprawę gleby pod rzepak z głębokim i intensywnym wymieszaniem słomy potrzeba 30 dni. Na tym etapie prac możliwe jest zastosowanie pługa.
Zastosowanie pługa staje się niemożliwe jeżeli czas między zbiorem przedplonu a siewem rzepaku zredukował się do 10-14 dni. W takim przypadku uprawę gleby najlepiej jest przeprowadzić przy pomocy ciężkiego kultywatora o sztywnych łapach (grubera). Ważne jest,  aby zagospodarowanie ścierni oraz wymieszanie resztek pożniwnych z glebą zostało przeprowadzone w sposób gwarantujący dobry i skuteczny rozkład słomy.

Jeżeli na uprawę pozostało tylko 10 lub jeszcze mniej dni, możliwe jest już tylko przygotowanie gleby w minimalnym zakresie. Słoma po przedplonie powinna w tym przypadku zostać sprzątnięta z pola. Siew powinien nastąpić w formie bezpośredniej, jednak należy pamiętać o tym, że wariant ten związany jest z pewnym ryzykiem i może prowadzić do niezadowalających wyników.

Uprawa pożniwna po przedplonie

Uprawa pożniwna jest zabiegiem, którego celem jest zachowanie oraz podniesienie sprawności gleby oraz poprawa jej struktury. Jednocześnie służy ona mechanicznemu zwalczaniu chwastów, przede wszystkim w tych gospodarstwach, w których redukuje się użycie herbicydów albo stopniowo rezygnuje się z orki. Uprawa pożniwna wpływa pozytywnie na proces rozkładu resztek pożniwnych.

Najważniejsze elementy uprawy pożniwnej:

• Równomierne rozłożenie resztek pożniwnych w celu zapewnienia wyrównanych wschodów i szybkiego rozkładu słomy. Należy unikać tworzenia się tzw. „gniazd słomy”. Równomierne, szerokie rozłożenie słomy już podczas zbioru przedplonu jest bardzo korzystne. Krótko pocięta słoma (3 cm długości), dobrze rozdrobniona przez zębate ostrza noży zespołu koszącego kombajnu rozkłada się w szybszym tempie.
  W przypadku dużej ilości słomy pozostałej po zebraniu przedplonu dobrze jest jesienią zastosować dawkę nawozu azotowego, aby wspomóc jej rozkład (zalecana ilość: 1 kg N na 1 dt słomy jako dawka wyrównująca).
• Równomierne pionowe wymieszanie resztek pożniwnych do głębokości 15-20 cm. Im więcej słomy pozostaje po przedplonie, tym głębiej należy wymieszać resztki pożniwne z glebą. Często wymaga to kilku przejazdów.
• Nasiona chwastów oraz osypane ziarno zbóż powinny mieć możliwość wzejścia. Jeżeli nasiona chwastów będą mogły wzejść jedynie częściowo, należy liczyć się ze wyrostem zachwaszczenia.
• Starannie przygotowana do siewu, wyrównana i dobrze osiadła gleba  jest warunkiem równomiernych i szybkich wschodów.
• Regulacja bilansu wodnego gleby. Płytka uprawa pożniwna zmniejsza wysuszenie uprawianej warstwy gleby.

Uprawa pożniwna ścierniska rzepakowego

Pozostałe po zbiorze, osypane nasiona rzepaku mogą przetrwać w glebie dłuższy czas i pojawić się w uprawach roślin następczych jako samosiewy rzepaku. Aby tego uniknąć należy odpowiednio zagospodarować glebę po zbiorze rzepaku. Płytka uprawa roli powinna sprowokować osypane nasiona rzepaku do skiełkowania.

W celu usunięcia  skiełkowanych nasion rzepaku na ściernisku rzepaczanym, posłużyć się można metodami zarówno mechanicznymi jak i chemicznymi:

Metoda mechaniczna: siewki osypanych nasion rzepaku zostają w trakcie drugiego, mechanicznego etapu uprawy wymieszane z glebą. Im później, tym skuteczniejsze jest oddziaływanie tego zabiegu.

Jeżeli zależy nam na skutecznym, jednoczesnym usunięciu siewek rzepaku oraz chwastów, należy zastosować herbicyd zawierający glifosat. Aby oprysk zadziałał w sposób pewny, należy wykonać go po upływie ok. 3 tygodni od uprzednio wykonanej płytkiej uprawy gleby.

Konwencjonalna uprawa gleby

Zastosowanie pługa w uprawie gleby pod rzepak uchodzi nadal za jej najważniejszy element; zwłaszcza w przypadku gleb piaszczystych albo podmokłych (zabagnionych) nie sposób jest zrezygnować z użycia pługa.
Użycie  pługa pozwala zredukować negatywne wpływy ugniatania gleby w czasie uprawy przedplonu i obniżyć ryzyko występowania chorób

• Głębokość orki powinna zmieniać się co roku i leżeć w przedziale między 25 a 35 cm (płycej po zbożach, głębiej po roślinach okopowych), aby uniknąć tworzenia się podeszwy płużnej i nadmiernego ubicia podglebia.
• Podczas orki należy tak przygotować glebę, aby nie przerwać kontaktu warstwy podornej z wodą i w ten sposób stworzyć warunki dla równomiernego rozmieszczenia nasion w glebie i ich wysokich wschodów.
• Pługa użyć należy także w przypadku tradycyjnej techniki siewu rzędowego, aby zapewnić niczym nie zakłócony przebieg pracy.
• W regionach nawiedzanych latem często przez susze należy uważać, aby nie spulchniać gleby zbyt głęboko, gdyż może to spowodować niepotrzebne straty wilgoci.
  

Zalety konwencjonalnej uprawy gleby:

• Efektywniejsze niszczenie chwastów korzeniowych i chwastów trawiastych.
• Redukcja populacji ślimaków i myszy.

Wady konwencjonalnej uprawy gleby:

• Zastosowanie pługa może w przypadku zbyt wilgotnej gleby doprowadzić do jej zbicia (powstanie podeszwy płużnej).
• Czas potrzebny na naturalne osadzenie się gleby po wykonaniu orki wydłuża się do kilku tygodni.
• Wydajność z powierzchni spada przy wyższym zapotrzebowaniu na  pracę.
• Wysokie koszty.

Bezorkowa uprawa gleby - siew w mulcz i siew bezpośredni

Zastosowanie dopasowanej do właściwości stanowiska i fachowo przeprowadzonej uprawy bezorkowej może w przypadku rzepaku ozimego pozwolić na uzyskanie plonów porównywalnych z plonami uzyskiwanymi przy tradycyjnej (płużnej) technice uprawy gleby.

Stosując technikę bezorkową nie wolno jednak zapominać o wysokich wymaganiach rzepaku dotyczących przygotowania roli pod siew. Aby z powodzeniem zastosować bezorkową uprawę gleby, potrzeba w przypadku rzepaku gleby o nieuszkodzonej strukturze, profesjonalnego zagospodarowania słomy ścierniskowej oraz optymalnego odłożenia nasion w glebie.

W przypadku siewu w mulcz oraz siewu bezpośredniego trzeba koniecznie zwrócić uwagę na właściwości stanowiska (klimat), a także na zmieniające się co roku warunki glebowe
i wodne.

Zalety bezorkowej uprawy gleby:

• Poprawa struktury gleby oraz jej przydatności do pracy maszynami.
  Lepsza ochrona przed erozją i zagęszczeniem gleby.
• Rezygnacja z orki pozwala osiągnąć wyższą wydajność maszyn i urządzeń, dzięki czemu można uniknąć w gospodarstwie spiętrzenia prac, tzw. „godzin szczytu”.
• Redukcja poszczególnych etapów pracy obniża ogólne koszty związane z użyciem maszyn.
• Rezygnacja z użycia pługa na glebach lekkich przyczynia się do zachowania wilgotności gleby.

Wady bezorkowej uprawy gleby:

• Intensywniejsze wystąpienie myszy polnych i ślimaków, które należy natychmiast konsekwentnie zwalczać.
• Zwielokrotnione występowanie chwastów (p.w. osypanych zbóż, perzu i rumianku polnego).
• Spowolniona mineralizacja azotu: w przypadku niekorzystnego rozwoju jesiennego należy zastosować nawożenie w ilości 30–40 kg N/ha. Także nawożenie azotem już w ramach uprawek pożniwnych jest
   korzystne w celu przyspieszenia rozkładu słomy, zwłaszcza jeżeli stosujemy w tym momencie nawozy organiczne.
• Niewłaściwe zagospodarowanie ścierniska zwiększa niebezpieczeństwo gorszych wschodów i zmniejszonego działania herbicydów.

Uwagi:

• Na glebach lekkich należy po siewie zastosować agregat doprawiający glebę, aby umożliwić lepsze osiadanie gleby i w ten sposób polepszyć warunki wschodów.
• Na glebach gliniastych warto bezpośrednio przed siewem w mulcz zastosować ponownie kultywator, aby maksymalnie wykorzystać resztę wilgoci gleby dla kiełkowania wysianych nasion.
• Ponieważ przy siewie w mulcz rozwój młodych roślin przebiega wolniej, należy termin siewu przyspieszyć o ok. 5 dni w stosunku do uprawy płużnej. Przy uprawie w mulcz należy unikać późnych siewów.
• Głębokość siewu przy technologii siewu w mulcz należy zwiększyć o 3-4 cm.
• Ze względu na niższe wschody także ilość wysiewu powinna zostać zwiększona o 15-20% w stosunku do ilości wysiewu w wariancie płużnym. Najlepiej wybrać nasiona odmian szybko rosnących i o dobrym rozwoju początkowym. W przypadku użycia odmian mieszańcowych, w optymalnych warunkach siewu ilość nasion należy zwiększyć tylko nieznacznie - o ok.10%.
• Już w trakcie zbioru przedplonu należy zwrócić uwagę na możliwie równomierne pionowe wymieszanie resztek słomy, aby stworzyć optymalne warunki do siewu w mulcz.